GROMNICA - "niezwykła" świeca Maryjna

Gromnica to gruba świeca liturgiczna, w kolorze białym lub o zabarwieniu żółtym, z dodatkiem wosku pszczelego. Gromnicę w kolorze białym zwaną światłem "jarzącem" wykorzystuje się podczas wystawienia Najświętszego Sakramentu oraz w czasie radosnych uroczystości liturgicznych. Obecnie białe świece zapala się w momencie Chrztu i Komunii Świętej. Z kolei żółte gromnice stosuje się na pogrzebach. Ich barwa oznacza żałobę, a w czasie postu jest symbolem smutku i pokuty. Nazwa gromnica pochodzi od słowa "grom" (piorun). Nazwa ta mówi o chronieniu od niebezpiecznych gromów i błyskawic burzowych. Świecę gromniczną wierni przynoszą do kościoła w Święto Ofiarowania Pańskiego, które obchodzone jest 2 lutego, każdego roku.

Święto Ofiarowania Pańskiego
Święto Ofiarowania Pańskiego jest głęboko zakorzenione w wierze chrześcijańskiej a jego korzenie sięgają tradycji żydowskiej, zgodnie z którą każdy pierworodny syn w 40 dniu życia winien być zaniesiony do świątyni jerozolimskiej, położony na rękach kapłana i ofiarowany Bogu. Święto Objawienia Pańskiego zwane jest też świętem Oczyszczenia Najświętszej Maryi Panny. 

Światowy Dzień Życia Konsekrowanego
W 1997 r. papież św. Jan Paweł II ustanowił Święto Ofiarowania Pańskiego Światowym Dniem Życia Konsekrowanego. Intencją papieża było aby dzień ten stał się okazją do pogłębionej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Panu Bogu. Jest to szczególna okazja do modlitwy o powołania zakonne i misyjne a także do wdzięczności za osoby, które już odpowiedziały na Boże wezwanie i poświęciły swoje życie Bogu na wyłączność.

Zwyczaj święcenia gromnic
Według tradycji polskiej Święto Ofiarowania Pańskiego nosi również nazwę Matki Bożej Gromnicznej. Tego dnia wierni katolicy przynoszą do kościoła świece gromniczne, które kapłan błogosławi podczas Mszy Świętej. Podczas aktu poświęcenia gromnic kapłan prosi Boga, aby łaską i nauką oświecał umysły ludzkie, a miłością zapalał ich serca. Tradycja ta sięga IX wieku. Płonące światło uosabia bóstwo Chrystusa - jasność światła wiecznego rozświetlającą mroki grzesznych dusz. 

Matka Boża Gromniczna - dlaczego z wilkami? 
Światło gromnicy jest znakiem Bożej obecności i opieki Najświętszej Maryi Panny. W czasach, gdy częstym zagrożeniem były dzikie zwierzęta, w tym wilki podchodzące blisko domostw, świeca gromniczna dodawała otuchy i chroniła przed tym niebezpieczeństwem. Dlatego gromnicę często ozdobi się wizerunkiem Matki Bożej idącej przez ciemność, ze świecą w dłoni. W wędrówce towarzyszą jej obłaskawione wilki, zwane gromnicznymi, które Maryja skierowała na drogę dobra, czyniąc swoimi sługami. Gromnica chronić miała także przed groźnymi burze i błyskawice, które przeszywały trwogą i groziły pożarami. Chrześcijanie zapalali wówczas gromnicę i obnosili ją wokół budynków gospodarskich. Następnie zapaloną gromnicę stawiało się na stole lub oknie przed obrazem Bogurodzicy, szepcąc modlitwę: „Pod Twoją obronę uciekamy się, święta Boża Rodzicielko...”. 

Poświęcone świece zapalano również w czasie groźnych epidemii, chorób zakaźnych, pomoru bydła, trzody i domowego ptactwa. Płomień gromnicy miał chronić przed klęskami żywiołowymi i wszelkim złem, a więc bronić ludzi i trzodę przed wilkami, oziminy przed wymarznięciem, domy przed pożarem, odwracać złe uroki, czary, niweczyć choroby...

Tradycja i zwyczaje związane z gromnicą
W niektórych domostwach po powrocie z nabożeństwa i poświęceniu świecy gromnicznej zapalano ją i stawiano przed obrazem z wizerunkiem Matki Bożej. W mieszczańskich i włościańskich domach podtrzymywano ogień aż do wschodu słońca dnia kolejnego. Ponadto gromnicą wypalano krzyże na drzwiach chałup, stodół, a także na stropach i na środkowym tragarzu, czyli głównej belce u pułapu. Ogniem ze świecy robiono również ślady na belkach pod oknami. Rytuały te były sposobem ochrony domu i domowników przed niebezpieczeństwem, klęskami żywiołowymi, nieszczęściem i złymi mocami.

Wierzenia ludowe a właściwości lecznicze gromnicy
W wierzeniach ludowych gromnica miała także właściwości lecznicze. Wdychanie dymu po zgaszeniu świecy miało zabezpieczać przed chorobami gardła. Przed tymi dolegliwościami miało również strzec trzykrotne okadzenie i okrążenie gardła gromnicą. Do tego celu wykorzystywano także okruszki ze świecy. Starsze pokolenie natomiast wcześniej obwiązywało gromnicę lnem, zanim przystąpiono do kadzenia, a włókno zdjęte ze świecy wykorzystywano następnie do owinięcia gardła, co także miało zabezpieczać przed dolegliwościami bólowymi. Z kolei ogniem z gromnicy przypalano włosy, aby ustrzec się przed bólem głowy. Mężczyźni podpalali kosmyki włosów na ciemieniu, natomiast u dzieci podpalano je w czterech punktach wokół głowy. Czynność ta miała właściwości przeciwbólowe, jak również była pomocna w wyzbyciu się strachu przed grzmotami i piorunami. Dnia 2 lutego podpalano dzieciom także kołtuny, aby pozbyć się ich na stałe.

Gromnica w godzinę śmierci 
Gromnicę zapala się również przy chorych i konających. Światło gromnicy i modlitwa w intencji konającego wyprasza opiekę Matki Bożej w godzinie śmierci oraz chroni konającego przed atakami złych duchów.